Kế hoạch bài dạy Khoa học tự nhiên 7 - Chủ đề 6: Ánh sáng - Bài 12: Ánh sáng–tia sáng - Năm học 2022-2023 - Đặng Thị Kim Huê (Cánh diều)

 Trường TH&THCS Quang Thọ - Kế hoạch bài dạy KHTN 7
 Ngày soạn:03/12/2022
 CHỦ ĐỀ 6: ÁNH SÁNG
 BÀI 12: ÁNH SÁNG – TIA SÁNG
 Thời gian thực hiện: 03 tiết
A. Mục tiêu
1. Năng lực:
1.1. Năng lực chung: 
- Năng lực tự chủ và tự học: Tìm hiểu thông tin, đọc sách giáo khoa, quan sát tranh 
ảnh, để tìm hiểu về vấn đề nhận biết ánh sáng, nguồn sáng, vật sáng, tia sáng, chùm 
sáng, bóng tối và bóng nửa tối và hiện tượng nhật thực, nguyệt thực.
- Năng lực giao tiếp và hợp tác:Thảo luận nhóm để thiết kế thí nghiệm, thực hiện thí 
nghiệm, hợp tác giải quyết các kết quả thu được để nhận biết ánh sáng, nguồn sáng, vật 
sáng, bóng tối và nửa bóng tối.
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Giải quyết vấn đề thực tiễn về hiện tượng 
nhật thực và nguyệt thực.
1.2. Năng lực khoa học tự nhiên:
- Năng lực nhận thức KHTN: 
- Thực hiện thí nghiệm thu được năng lượng ánh sáng, từ đó nêu được ánh sáng
 là một dạng của năng lượng.
- Thực hiện thí nghiệm tạo ra được mô hình tia sáng bằng một chùm sáng hẹp song 
song.
- Vẽ được hình biểu diễn vùng tối do nguồn sáng rộng và vùng tối do nguồn
 sáng hẹp.
-Vận dụng được điều kiện nhận biết ánh sáng để giải thích và dự đoán những trường 
hợp trong thực tế, phân biệt, lấy ví dụ vật sáng, nguồn sáng. Vận dụng được đường 
truyền các tia sáng để giải thích hiện tượng nhật thực, nguyệt thực trong đời sống.
2. Phẩm chất:
- Trung thực trong việc báo cáo kết quả thí nghiệm.
- Chăm chỉ đọc tài liệu, chuẩn bị những nội dung của bài học.
- Nhân ái, trách nhiệm, hợp tác giữa các thành viên trong nhóm.
B. Thiết bị dạy học và học liệu:
Giáo viên:
- Thí nghiệm hình 12.1: kính lúp, diêm, đất nặn.
- 1 đèn laze, 1 bóng đèn led ( hoặc đèn pin), 2 màn chắn, 1 vật cản sáng.
- Video về hiện tượng nhật thực, nguyệt thực.
- Phiếu học tập.
2. Học sinh: 
- Diêm, đất nặn, 1 đèn pin, 2 màn chắn, 1 vật cản bằng bìa dày.
- Sách giáo khoa.
Giáo viên Đặng Thị Kim Huê - Năm học 2022 - 2023 Trường TH&THCS Quang Thọ - Kế hoạch bài dạy KHTN 7
C. Tiến trình dạy học
 Tiết 24
1. Hoạt động 1: Mở đầu
a) Mục tiêu:
- HS biết được năng lượng Mặt trời truyền đến Trái đất bằng cách thông qua các tia 
sáng đi theo đường thẳng chiếu đến Trái đất.
- Tạo hứng thú cho học sinh trong học tập, tạo sự tò mò cần thiết của tiết học.
b) Nội dung: Quan sát ánh sáng Mặt trời.
c) Sản phẩm: HS dự đoán được năng lượng Mặt trời truyền đến Trái đất thông qua các 
tia sáng.
d)Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập: Xuất phát từ tình huống.
- Giáo viên yêu cầu:
+ HS quan sát ánh sáng Mặt trời đang phát sáng?
+ Nêu dự đoán ánh sáng Mặt trời phát ra đến mắt ta bằng cách nào?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS: Quan sát và nêu dự đoán.
- GV: Lắng nghe để tìm ra vấn đề vào bài mới.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
- HS đứng tại chỗ trả lời kết quả.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá.
- Giáo viên nhận xét, đánh giá.
- Để khẳng định ánh sáng Mặt trời là các tia sáng truyền thẳng đúng hay không chúng 
ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay.
 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới 
a) Mục tiêu:
- Học sinh hiểu được: Ánh sáng là một dạng của năng lượng.
- HS lấy được ví dụ về nguồn sáng và vật sáng.
- Biểu diễn được đường truyền của ánh sáng(tia sáng).
- Nhận biết được ba loại chùm sáng thông qua đặc điểm của chúng.
- Nắm được khái niệm bóng tối và bóng nửa tối.
- Vận dụng giải thích được vì sao có hiện tượng nhật thực và nguyệt thực.
b) Nội dung:
- Nêu được ánh sáng là một dạng năng lượng và năng lượng ánh sáng đã chuyển hóa 
thành các dạng năng lượng nhiệt năng và quang năng. 
- Nghiên cứu thí nghiệm và hoàn thành phiếu học tâp 1, 2, 3.
c) Sản phẩm: 
-Từ thí nghiệm HS hoàn thành hoạt động. Phân biệt được nguồn sáng và vật sáng, ba 
loại chùm sáng, rút ra được kết luận của đường truyền của ánh sáng( tia sáng).
- Hiểu được khái niệm bóng tối, bóng nửa tối.
 - Hoàn thành các phiếu học tập.
Giáo viên Đặng Thị Kim Huê - Năm học 2022 - 2023 Trường TH&THCS Quang Thọ - Kế hoạch bài dạy KHTN 7
 d)Tổ chức thực hiện:
Hoạt động 2.1: Tìm hiểu năng lượng ánh sáng.
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- Giáo viên yêu cầu:
+ Đọc SGK, quan sát hình 12.1, thảo luận nhóm nêu dụng cụ thí nghiệm, cách bố trí 
thí nghiệm, cách tiến hành thí nghiệm.
+ Dự đoán hiện tượng tại đầu que diêm? Giải thích?
 Từ thí nghiệm trên rút ra kết luận năng lượng ánh sáng ?
+ Thảo luận nhóm 4 hoàn thành hoạt động 1/ Tr 65 vào phiếu học tập số 1.
+ GV thông báo:
- Nguồn sáng là vật tự nó phát ra ánh sáng. Vật sáng gồm nguồn sáng và những vật hắt 
lại ánh sáng chiếu vào nó. 
Hãy nêu ví dụ về nguồn sáng và vật sáng?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS thảo luận theo nhóm hoàn thành phiếu học tập số 1.
- GV: Theo dõi và bổ sung khi cần.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
- GV gọi ngẫu nhiên 1 nhóm học sinh trình bày đáp án, mỗi nhóm trình bày 1 nội dung 
trong phiếu học tập. các nhóm khác bổ sung ( nếu có).
Bước 4:Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức và chuyển sang nội dung mới.
 Tiết 25
Hoạt động 2.2: Tìm hiểu về tia sáng.
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
+ GV thông báo sự truyền ánh sáng trong môi trường trong suốt, đồng tính.
+ Đọc SGK, quan sát hình 12.2 SGK/ tr 66, thảo luận nhóm cách bố trí thí nghiệm, 
cách tiến hành thí nghiệm.
-GV yêu cầu:
Nhiệm vụ 1:
+Quan sát và làm thí nghiệm hình 12.2
+Nêu quy ước đường truyền của ánh sáng(tia sáng).
+ Từ thí nghiệm trên em hãy đề xuất một phương án để có thể quan sát được mô hình 
của tia sáng.( Hoạt động 2)
Nhiệm vụ 2:
+Quan sát hình 12.4 SGK/ tr 66 thảo luận nhóm.
-GV yêu cầu:Cho học sinh quan sát hình 12.4 kể tên các loại chùm sáng, nêu đặc điểm 
mỗi loại.
+ Thảo luận nhóm 4 hoàn thành hoạt động 3/ Tr 67 vào phiếu học tập số 2.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
Giáo viên Đặng Thị Kim Huê - Năm học 2022 - 2023 Trường TH&THCS Quang Thọ - Kế hoạch bài dạy KHTN 7
HS: Thực hiện nhiệm vụ 1:
-HS: Các nhóm bố trí thí nghiệm như hình 12.2
Từ kết quả thí nghiệm trả lời câu hỏi của GV.
-GV: Uốn nắn sửa chữa kịp thời sai sót của học sinh.
GV thông báo: Trong thực tế, không thể nhìn thấy một tia sáng mà chỉ nhìn thấy 
chùm sáng gồm nhiều tia sáng hợp thành. Quan sát ví dụ chùm ánh sáng Mặt trời đi 
qua đám mây hình 12.3 SGK/ tr 66.
HS: Thực hiện nhiệm vụ 2:
+ HS quan sát hình 12.4
+ Ghi từng nội dung hoàn thành câu hỏi yêu cầu của GV.
-GV: Uốn nắn sửa chữa kịp thời sai sót của học sinh.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
- GV gọi ngẫu nhiên 1 nhóm học sinh trình bày đáp án, các nhóm khác bổ sung ( nếu 
có).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- HS nhận xét, bổ sung, đánh giá.
- GV nhận xét, đánh giá.
Hoạt động 2.3: Tìm hiểu bóng tối, bóng nửa tối.
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: Nhận biết được vùng bóng tối và bóng nửa tối.
 Nhiệm vụ 1: Làm thí nghiệm hình 12.6 SGK/ tr 67.
-GV yêu cầu:
+ Học sinh nghiên cứu SGK.
+ Hoạt động nhóm làm thí nghiệm như hình 12.6.
+ Vì sao trên màn chắn lại có vùng hoàn toàn không nhận được ánh sáng từ nguồn 
sáng đến?
+ Rút ra nhận xét về vùng bóng tối?
Nhiệm vụ 2: Làm thí nghiệm 2 như hình 12.7 SGK/ tr 67.
- GV yêu cầu:
+ Cho HS nghiên cứu SGK
+ Hoạt động nhóm làm thí nghiệm như hình 12.7
+ Hãy chỉ ra trên màn chắn vùng nào là bóng tối, vùng nào được chiếu sáng đầy đủ. 
Nhận xét độ sáng vùng còn lại và giải thích sự khác nhau đó?
+ Rút ra nhận xét? 
+ Thảo luận nhóm 4 hoàn thành hoạt động 4 SGK/ tr 68 vào phiếu học tập số 3.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
HS: Thực hiện nhiệm vụ 1
- HS: Các nhóm bố trí thí nghiệm như hình 12.6
+ Ghi từng nội dung trả lời hoàn thành yêu cầu của giáo viên..
- GV: Uốn nắn sửa chữa kịp thời sai sót của học sinh.
HS: Thực hiện nhiệm vụ 2
- HS: Các nhóm bố trí thí nghiệm hình 12.7
Giáo viên Đặng Thị Kim Huê - Năm học 2022 - 2023 Trường TH&THCS Quang Thọ - Kế hoạch bài dạy KHTN 7
+ Ghi từng nội dung trả lời hoàn thành yêu cầu của GV.
-GV: Uốn nắn sửa chữa kịp thời sai sót của học sinh.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận:
+ HS trình bày kết quả.
+ Nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
+ HS nhận xét, bổ sung, đánh giá.
+ GV nhận xét, đánh giá.
*Tích hợp môi trường : 
-Trong sinh hoạt và học tập, cần đảm bảo đủ ánh sáng, không có bóng tối. Vì vậy, 
cần lắp đặt nhiều bóng đèn nhỏ thay vì một bóng đèn lớn.
- Ở các thành phố lớn, do có nhiều nguồn ánh sáng (ánh sáng do đèn cao áp, do các 
phương tiện giao thông, các biển quảng cáo ) khiến cho môi trường bị ô nhiễm 
ánh sáng. Ô nhiễm ánh sáng là tình trạng con người tạo ra ánh sáng có cường độ 
quá mức dẫn đến khó chịu. Ô nhiễm ánh sáng gây ra các tác hại như: lãng phí năng 
lượng, ảnh hưởng đến việc quan sát bầu trời ban đêm (tại các đô thị lớn), tâm lí con 
người, hệ sinh thái và gây mất an toàn trong giao thông và sinh hoạt...
- Để giảm thiểu ô nhiễm ánh sáng đô thị cần:
+ Sử dụng nguồn sáng vừa đủ với yêu cầu.
+ Tắt đèn khi không cần thiết hoặc sử dụng chế độ hẹn giờ.
+ Cải tiến dụng cụ chiếu sáng phù hợp, có thể tập trung ánh sáng vào nơi cần thiết.
+ Lắp đặt các loại đèn phát ra ánh sáng phù hợp với sự cảm nhận của mắt.
 Tiết 26
3.Hoạt động 3. Luyện tập
a) Mục tiêu: Dùng các kiến thức vật lý để luyện tập củng cố nội dung bài học. 
b) Nội dung: Hệ thống bài tập trắc nghiệm của GV trong phần phụ lục
c) Sản phẩm: HS hoàn thiện 10 câu hỏi trắc nghiệm.
d)Tổ chức thực hiện:
Bớc 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV yêu cầu học sinh làm việc theo nhóm trả lời vào phiếu học tập cho các nhóm.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
Thảo luận nhóm. Trả lời BT trắc nghiệm
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Đại diện các nhóm HS báo cáo kết quả hoạt động. Trả lời câu hỏi trắc nghiệm trong 
phiếu học tập.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- HS nhận xét, bổ sung, đánh giá
- GV nhận xét, đánh giá chung các nhóm.
4. Hoạt động 4: Vận dụng
a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để làm bài tập
Giáo viên Đặng Thị Kim Huê - Năm học 2022 - 2023 Trường TH&THCS Quang Thọ - Kế hoạch bài dạy KHTN 7
.b) Nội dung: Hoạt động nhóm đôi nghiên cứu phần vận dụng SGK/ tr 68 vào phiếu 
học tập.
c) Sản phẩm: Phiếu học tập.
d) Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV yêu cầu:
+ Cho HS nghiên cứu SGK/ tr 68
+ Học sinh làm việc theo nhóm trả lời vào phiếu học tập số 4 cho các nhóm.
+ Xem video giới thiệu giải thích hiện tượng nguyệt thực và nhật 
thực. 
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
Thảo luận nhóm. Trả lời vào phiếu học tập số 4.
Xem video.
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Đại diện các nhóm HS báo cáo kết quả hoạt động. Trả lời câu hỏi trong phiếu học tập.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- HS nhận xét, bổ sung, đánh giá.
- GV nhận xét, đánh giá chung các nhóm.
Giáo viên Đặng Thị Kim Huê - Năm học 2022 - 2023