Giáo án Mĩ thuật 7 (Cánh diều) - Chủ đề 5: Kết nối nghệ thuật - Tuần 26, Bài 12: Sáng tạo phù điêu nhóm người - Năm học 2022-2023 - Hồ Sỹ Quế

 Ngày soạn: 10 / 03 / 2023
Ngày dạy: . / ./ ..
 CHỦ ĐỀ 5: KẾT NỐI NGHỆ THUẬT
 BÀI 12: SÁNG TẠO PHÙ ĐIÊU NHÓM NGƯỜI
I.MỤC TIÊU
1.Kiến thức
Sau bài học này, học sinh sẽ:
 - Hiểu được đặc điểm nghệ thuật phù điêu. 
 - Phát triển được ý tưởng tạo hình qua hình dáng nhân vật.
2.Năng lực
 * Năng lực chung
 * Bài học góp phần hình thành và PT năng lực chung (tự chủ và tự học, giao 
 tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo) thông qua việc HS sưu tầm.
 tranh, ảnh về phù điêu; chuẩn bị đồ dùng, vật liệu để học tập; trao đổi, thảo luận về
 nội dung, ý tưởng để tạo hình phù điêu nhóm người; cùng bạn thực hành, thảo luận
 và trưng bày, nhận xét sản phẩm. Biết sử dụng dụng cụ, vật liệu, hoạ phẩm để thực
 hành tạo sản phẩm.
 * Năng lực đặc thù khác
 - Trình bày được đặc điểm của nghệ thuật phù điêu, phát triển được ý tưởng tạo
 hình qua hình dáng nhân vật.
 - Thực hành được các dáng người qua nghệ thuật phù điêu.
3.Phẩm chất
 - Bài học góp phần bồi dưỡng phẩm chất chăm chỉ, nhân ái, trách nhiệm của HS biểu.
 hiện chủ yếu một số hoạt động sau:
 - Chăm chỉ: chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ học tập đầy đủ.
 - Trách nhiệm: Biết giữ vệ sinh lớp học như nhặt giấy vụn vào thùng rác, không để
 hồ dán dính trên bàn, ghế... Biết bảo quản sản phẩm của mình, tôn trọng sản phẩm 
 của bạn bè và người khác tạo ra.
 - Nhân ái: Biết thể hiện tình yêu thương, quan tâm đến người thân, bạn bè, thầy cô 
 qua sản phẩm.
II.THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên
 - Tài liệu SGV Mĩ thuật 7, SGK Mĩ thuật 7, kế hoạch dạy học. - Đồ dùng, thiết bị dạy học: giáo án điện tử, hình mình hoạ.
 - Vật liệu: giấy, bìa catton, đất nặn, bút, kéo 
2. Đối với học sinh
 - SGK Mĩ thuật 7, Vở thực hành Mĩ thuật 7.
 - Họa phẩm: màu vẽ, bút, giấy 
 -Vật liệu, đồ dùng: bút chì, kéo, đất nặn 
III.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
1.Mục tiêu: HS nhận biết và nêu được khái niệm phù điêu, giới thiệu bài học.
2.Nội dung: GV trình bày vấn đề học sinh trả lời câu hỏi.
3. Sản phẩm học tập: Học sinh lắng nghe và tiếp thu kiến thức.
4.Tổ chức thực hiện:
- GV giao nhiệm vụ: GV đưa ra 1 số tác phẩm phù điêu, yêu cầu HS quan sát và trả lời câu 
hỏi?
+ Em hiểu thế nào là phù điêu?
+ Các tác phẩm phù điêu thể hiện những nội dung nào?
- Thực hiện nhiệm vụ: quan sát tranh phù điêu, thực hiện nhiệm vụ, ghi kết quả ra giấy. 
GV quan sát, điều hành.
- GV tổ chức báo cáo: GV chọn 1 - 2 HS trả lời câu hỏi, các HS khác nhận xét, bổ sung ý 
kiến.
- GV kết luận: Phù điêu là một loại hình điêu khắc, sử dụng phương pháp đục, khoét, chạm, trổ, gò 
trên các chất liệu như: Gỗ, đá, kim loại, để đắp nổi hoặc khoét lõm. Phù điêu thể hiện các chủ đề 
khác nhau đời sống xã hội với nhiều hình ảnh phong phú, sinh động.
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1. Khám phá
1. Mục tiêu: Trình bày được cách tạo hình của nhân vật, chất liệu của một số tác phẩm 
phù điêu, đặc điểm của phù điêu.
2. Nội dung: GV trình bày vấn đề, HS quan sát tranh ảnh, thảo luận và trả lời câu hỏi.
3. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.
4. Tổ chức hoạt động
 HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM
 Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập I. Khám phá
 -Yêu cầu HS quan sát hình ảnh ở trang 53, 54 và cho biết: - Cách tạo hình của nhân vật trong 
 + Cách tạo hình của các nhân vật trong mỗi hình mỗi hình minh họa
 mình hoạ? - Chất liệu của các tác phẩm điêu khắc
 + Chất liệu của các tác phẩm điêu khắc? - Phù điêu la 1 loại hình của điêu 
 (Có thể giao nhiệm vụ cho cá nhân/nhóm HS tìm khắc, sử dụng phương pháp đục, 
 hiểu). khoét, chạm, trổ, gò trên các chất liệu 
 Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập: như gỗ đá, kim loại để đắp nổi hoặc 
 - HS quan sát tranh, thực hiện nhiệm vụ. GV quan khoét lõm.
 sát, điều hành. - Phù điêu thể hiện các chủ đề khác 
 Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo nhau với nhiều hình ảnh phong phú, 
 luận. sinh động.
 - GV tổ chức báo cáo: GV chọn 2 - 3 HS hoặc 1 
 – 2 nhóm HS trả lời câu hỏi, các
 - HS khác nhận xét, bổ sung.
 Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
 học tập. 
 - GV kết luận: Cách tạo hình trong các hình minh hoạ 
 rất phong phú và đa dạng, thể hiện nội dung chủ đề 
 khác nhau.
Hoạt động 2: Sáng tạo
a. Mục tiêu: HS trình bày được ý tưởng tạo hình phù điêu nhóm người, nắm được cách tạo 
hình phù điêu.
b. Nội dung: GV trình bày vấn đề, học sinh trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của học sinh.
d. Tổ chức hoạt động:
 HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM
 Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập II. Sáng tạo
 - GV giao nhiệm vụ: HS quan sát các bước tìm ý 1. Tìm ý tưởng:
 tưởng sáng tạo trang 54 - SGK, trình bày ý tưởng Bước 1: xác định nội dung chủ đề
 để tạo hình phù điêu nhóm người. GV tổ chức Bước 2: Chọn hình tượng điển hình
 Chơi trò chơi: “Ước mơ xanh” (Sắp xếp nhóm bố Bước 3: Xác định phương pháp thực 
 cục) để HS hình dung về dáng người. Phổ biến luật hành
 chơi và cách chơi. - Luật chơi: Chia đội: chọn 4 nhóm, mỗi nhóm 5 - Có thể sử dụng đất sét hoặc bột mì 
 bạn. Trong vòng 3 phút các nhóm sắp xếp các hình hay chất liệu giấy mềm để tạo hình 
 ảnh dáng người hoạt động theo chủ đề đã có sẵn phù điêu
 để hoàn thành phác thảo cho phù điêu, sau đó các 
 thành viên trong nhóm tạo dáng lại theo đúng chủ 
 đề của nhóm đã chọn. Nhóm nào nhanh nhất, sắp 
 xếp bố cục và tạo dáng đẹp nhất sẽ thắng cuộc.
– Cách chơi: Các nhóm bốc thăm chủ đề:
 + Sắp xếp nhóm bố cục hoạt động trồng cây.
 + Sắp xếp nhóm bố cục hoạt động học tập. 2. Các phương pháp thực hành
 + Sắp xếp nhóm bố cục hoạt động vui chơi. Cách 1: Mô phỏng dáng người theo 
 + Sắp xếp nhóm bố cục hoạt động bảo vệ môi mẫu
 trường. Cách 2: Tạo hình phù điêu đơn giản 
 Các nhóm về vị trí và nhận đồ dùng để bắt đầu trò bằng đất sé
 chơi.
– - Các nhóm nhận xét.
 Công bố kết quả: trao giải cho nhóm thắng cuộc
 Bước 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập
 -HS thực hiện nhiệm vụ: HS tham gia trò chơi theo 
 hướng dẫn. HS tìm ý tưởng tạo hình phù điêu 
 nhóm người: Xác định nội dung chủ đề; chọn hình 
 tượng điển hình để thể hiện; xác định phương pháp 
 thực hành. GV quan sát, điều hành
 Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo 
 luận.
 - GV tổ chức báo cáo, thảo luận: Tổng kết kết quả 
 trò chơi; chọn 3 - 4 HS trình bày ý tưởng tạo hình 
 phù điêu nhóm người, các nhóm khác nhận xét, bổ 
 sung, chia sẻ các ý kiến của mình. GV cho HS thảo 
 luận, chia sẻ về cách thực hành tạo hình phù điêu với 
 các chất liệu khác nhau.
 Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
 học tập. - GV kết luận: Qua trò chơi HS cũng hình dung rõ 
hơn về hình dáng nhóm người qua đó HS hoạt động 
cá nhân/nhóm lựa chọn chủ đề và xác định hình 
tượng điển hình để thể hiện bức phù điêu. Xác định 
được phương pháp thực hành để lựa chọn cách vẽ 
cho hợp lí.
- GV hướng dẫn HS tạo hình bức phù điêu nhóm 
người từ các chất liệu (giấy ăn, đất sét, đất màu, bột 
thạch cao ). Cho HS quan sát hình và gởi mở câu 
hỏi để HS tìm ra các bước cách làm.
+ Cách 1: Mô phỏng dáng người theo mẫu cụ thể Mô 
phỏng tượng đài bằng giấy bìa.
+ Bước 1: Phác thảo mô phỏng (Quan sát tổng thể 
hình tượng và vẽ khái quát, chú ý bố
cục).
+ Bước 2: Vẽ, cắt từng chi tiết và nhân vật. (Sau 
khi đã có phác thảo em vẽ cắt từng chi
tiết và nhân vật sau đó sắp xếp).
+ Bước 3: Hoàn thiện sản phẩm (sắp xếp các hình 
ảnh, thêm các hình ảnh phụ để hoàn thiện sản phẩm). + Cách 2: Vẽ mảng màu (Cách vẽ này áp dụng khi 
 sử dụng màu bột, màu goache )
 + Bước 1: Tạo hình ghép thành những dáng người.
 + Bước 2: Tạo khối và chỉnh dáng nhân vật.
 + Bước 3: Vẽ thêm các chi tiết để làm rõ đặc điểm 
 của nhân vật, hoàn thiện sản phẩm
 - GV cho HS quan sát thêm một số bức phù điêu 
 và phân tích để HS hiểu thêm về bố cục tranh, cách 
 sử dụng màu sắc, cách tạo hình nhân vật trong 
 tranh.
C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: HS tạo hình được bức tranh phù điêu nhóm người; HS trưng bày, giới thiệu, 
nhận xét, đánh giá được sản phẩm của mình, của bạn.
b. Nội dung: GV hướng dẫn, học sinh thực hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên.
c. Sản phẩm: SPMT của học sinh
d. Tổ chức hoạt động:
 HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM
 Bước 1: Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ học 
 tập:
 - Em hãy tạo hình phù điêu dáng người theo ý 
 tưởng của mình hoặc của nhóm. Yêu cầu: Tạo 
 hình dáng ít nhất hai nhân vật; Thực hành bố cục 
 bức phù điêu có chủ đề. HS sáng tạo trên giấy A4 
 hoặc làm trong vở thực hành.
 Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:
 - Sản phẩm thực hiện cá nhân/nhóm, GV quan sát, 
 hỗ trợ, hướng dẫn HS.
 Bước 3: GV tổ chức báo cáo, thảo luận, kết 
 luận:
– - GV yêu cầu HS thông báo mức độ hoàn thành sản phẩm của HS tại chỗ.
– - GV hướng dẫn HS trưng bày sản phẩm. Gợi ý 
 HS chia sẻ về sản phẩm về:
 + Cách thực hiện sản phẩm của em hoặc nhóm em.
 + Cảm nghĩ của em về tác phẩm mình yêu thích.
 + Nêu đặc trưng và ý nghĩa các nhân vật trong bức 
 phù điêu của em hoặc nhóm em.
 + Em hãy chia sẻ ý nghĩa thông điệp qua sản 
 phẩm.
 GV cho 5 - 6 HS chia sẻ về sản phẩm GV hướng 
 dẫn HS khác cùng thảo luận, nhận xét, đánh giá 
 sản phẩm tranh vẽ của lớp.
 Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
 học tập
 - Nhận xét, đánh giá sản phẩm và phần chia sẻ của 
 HS. Giáo dục HS tình yêu thương, quan tâm mọi 
 người.
Hoạt động 3: Thảo luận
1. Mục tiêu: Thông qua hoạt động hcoj sinh trưng bày sản phẩm và chia sẻ
2. Nội dung: GV trình bày vấn đề, HS trưng bày sp và chia sẻ.
3. Sản phẩm học tập: Phần trình bày và trả lời của học sinh.
4. Tổ chức hoạt động.
 HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM
 Bước 1: Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ học III. Thảo luận
 tập: - Trình bày và chia sẻ về sản phẩm
 - GV yêu cầu học sinh trưng bày sản phẩm và chia 
 sẻ với các bạn
 - HD học sinh cách trình bày
 + Cách thực hiện sản phẩm
 +Nêu cảm nghĩ
 + Nêu đặc trưng và ý nghĩa của các nhân vật trong 
 bức phù điêu của em
 Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: - HS trưng bày sản phẩm và chia sẻ
 Bước 3: GV tổ chức báo cáo, thảo luận, kết luận:
 - Đại diện học sinh trả lời, học sinh khác nhận xét
 Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
 học tập
 - Nhận xét, đánh giá sản phẩm và phần chia sẻ của 
 HS. 
D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG 
a. Mục tiêu: HS vận dụng được kiến thức, sản phẩm của bài học vào cuộc sống.
b. Nội dung: GV hướng dẫn, học sinh thực hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên.
c. Sản phẩm: SPMT của học sinh
d. Tổ chức thực hiện
 HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH DỰ KIẾN SẢN PHẨM
 Bước 1: Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ học - Ngày nay, phù điêu được ứng dụng 
 tập: rộng rãi trong cuộc sống đời thường, có 
 - GV giao nhiệm vụ: Gợi ý để HS chia sẻ vận mặt trong không gian sống của mỗi gia 
 dụng: Qua bài học, em có thể vận dụng kiến thức đình.
 tranh phù điêu để sáng tạo thêm những sản phẩm - Kết hợp sản phẩm của các bạn để xây 
 nào? Sản phẩm tranh phù điêu nhóm người có thể dựng một bức phù điêu (Theo nhóm)
 được sử dụng như thế nào trong cuộc sống?
 Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:
– HS thực hiện nhiệm vụ: Trả lời câu hỏi gợi ý; GV 
 quan sát, điều hành.
 Bước 3: GV tổ chức báo cáo, thảo luận, kết 
 luận:
 - GV tổ chức báo cáo: GV cho 1 – 2 HS trình bày, 
 các HS khác bổ sung. GV nhận xét, kết luận:
 Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ 
 học tập
 - HS có thể sử dụng các sản phẩm phù điêu để sáng 
 tạo các sản phẩm nghệ thuật, cho các dự án nghệ thuật.
* Phù điêu Chúa Kito ban phước cho Otto Đại đế
 Trong Kitô giáo, nhà thờ - hay nhà thánh, thánh đường hay giáo đường - là nơi người Kitô hữu cử hành các nghi lễ thờ phượng Thiên Chúa. Riêng từ “thánh đường” có hai 
nghĩa: nghĩa rộng là nhà thờ cũng có thể gồm một số hạng mục khác, nghĩa hẹp là tòa nhà 
nơi giáo dân vào hành lễ, có khi được gọi là chính điện. Nhiều nhà thờ có hình ảnh, phù 
điêu Chúa Kito ban phước cho Otto Đại đế. Đây là một nghi lễ trong giáo hội công giáo. 
Chúa được bố cục ở giữa bức phù điêu. Tư thế các nhân vật nghiêm trang
với phong cách tả thực cùng nhiều chi tiết nhân vật. Các nhân vật lớp trước che khuất nhân 
vật lớp sau. Đây là một cách tạo hình rút ngắn chiều sâu của khối.
* Phù điêu Thủy chiến Tonlé Sap
 Đây là một biến cố ngắn diễn ra trong năm 1177, được kí ức hóa ở di tích Angkor Wat 
và nhiều văn bia Champa. Sự kiện này tuy chỉ gây tác động xấu nhất thời cho nền văn hóa 
Angkor nhưng khơi mào cho giai đoạn lụi tàn của nó. Bức phù điêu được chạm nổi trên 
đá, tả những cuộc đấu tranh, đánh dấu một giai đoạn Campuchia rơi vào tình trạng rối ren, 
loạn lạc. Đại thủy chiến kinh hoàng trên sóng nước Tonlé Sap là nguồn cảm hứng vô tận 
cho những tác phẩm điêu khắc ở Angkor Wat và Angkor Thom. Phù điêu có lối bố cục ước 
lệ về không gian. Khối của nhân vật được rút ngắn tối đa, chỉ gợi không gian lớp sau rất 
nông. Các chi tiết được thể hiện mang tính trang trí và khái quát. Các nhân vật theo cùng 
một tư thế và cùng hướng về phía trước. Những người chèo thuyền được bố trí quay mặt 
phía sau làm cho bố cục có nhịp điệu chuyển động đẹp.
* Phù điêu Đánh cờ
 Đình Ngọc Canh, được biết đến với nghệ thuật trạm khắc gỗ độc đáo đời Nguyễn, 
bức chạm nổi tiếng nhất là “Đánh cờ” hiện trưng bày ở bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Ở tác 
phẩm này ta thấy lối tạo hình đặc biệt giống với tư duy tạo hình của thiếu nhi. Bố cục nhân 
vật theo phong cách ước lệ, không có luật phối cảnh nhưng vẫn hết sức chặt chẽ, vững chắc. 
Tư thế các nhân vật và khuôn mặt đều hướng ra phía trước mà không nhìn vào bàn cờ. Đây 
là kiểu bố cục tạo hình dân gian đặc trưng. Các khối hình nhân vật được tạo căng tròn và 
sau nên cho cmar giác hình nổi cao. Dù vậy khooiscungx đã được rút ngắn khác so với thực 
tế.
* Phù điêu (thế kỉ VIII - IX), đền Borobudur (Ba La Phù đồ), Indonesia (In-đô-nê-xi-
a)
 Borobudur là một kỳ quan Phật giáo tinh xảo và lớn nhất thế giới, xây dựng vào thế 
kỷ thứ VIII, tọa lạc cách 42 km về phía Bắc thành phố Yogyakarta, trung tâm của đảo Java, 
quốc gia Indonesia, và đã được UNESCO xếp vào di sản thế giới vào năm 1991. Đền Borobodur là nơi có tập hợp phù điêu chạm khắc lớn nhất và đầy đủ nhất trên thế giới. 
Phong cách tạo hình của phù điêu mang nét đặc trưng với các nhân vật được diễn tả khối 
tròn, đôi chỗ nổi hẳn ra ngoài bề mặt của phù điêu. Các lớp nhân vật khá rõ nên tạo ra hiệu 
quả không gian chiều sâu mạnh.